Bebeklerde yürüme aşamaları nelerdir? Tutunmaktan koşmaya adım adım gelişim

Bebeklerde yürüme aşamaları genellikle şu sırayla ilerler: desteksiz oturma, tutunarak ayakta durma, eşyalara tutunarak yürüme, bir an desteksiz durma ve sonunda tek başına ilk adımlar. Dünya Sağlık Örgütü’nün büyük bir çalışmasında her 10 bebekten 9’u bu sırayı izledi. Ama her aşamanın yaşı bebekten bebeğe aylarca değişebilir ve emekleme gibi bazı basamaklar atlanabilir.

Bebeklerde yürüme aşamaları nelerdir?

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), beş ülkede 816 sağlıklı bebeği 4 aylıktan 2 yaşına kadar evlerinde izledi. Eğitimli görevliler, yürümeye giden altı basamağın her birini bebeğin hangi yaşta yaptığını kaydetti.

Tabloda her basamak için iki yaş var. İlki bebeklerin yarısının o işi yaptığı yaş, ikincisi ise DSÖ’nün sağlıklı bebekler için normal saydığı geniş aralık.

Aşama	Bebeklerin yarısı bu yaşta yapar	Normal aralık
Desteksiz oturma	Yaklaşık 6 ay	4–9 ay
Destekle ayakta durma	Yaklaşık 7,5 ay	5–11,5 ay
Elleri ve dizleri üstünde emekleme	Yaklaşık 8 ay	5–13,5 ay
Eşyalara tutunarak yürüme	9 ay	6–14 ay
Bir an desteksiz durma	Yaklaşık 11 ay	7–17 ay
Tek başına yürüme	12 ay	8–17,5 ay

Tabloda bir şey dikkatinizi çekebilir: yürümeye yakın basamakların aralığı daha geniş. DSÖ’ye göre en dar aralık oturmada, en geniş aralıklar ise desteksiz durmada ve tek başına yürümede, yani bebekler yürümeye yaklaştıkça fark artıyor.

Ay ay yürüme gelişimi nasıl ilerler?

Şimdi her aşamayı biraz daha yakından anlatalım. Yaşlar yaklaşıktır ve bebeğiniz bir basamağı biraz erken ya da geç yapabilir.

Desteksiz oturma

Bebek önce elleriyle yere dayanarak oturur ve ABD’nin halk sağlığı kurumu CDC’ye göre 6 aylık bebekler otururken ellerine yaslanır. 9 aya gelince çoğu bebek desteksiz oturur ve kendi başına oturur hâle gelir. Oturmak, yürüme için gereken gövde dengesinin ilk adımıdır.

Tutunarak ayağa kalkma ve ayakta durma

Bebek bir koltuğa ya da sehpaya tutunup kendini yukarı çeker. ABD’deki çocuk doktorları birliği bu dönemle ilgili bir ayrıntıya dikkat çekiyor. Bebek fırsat buldukça ayağa kalkar, ama ilk zamanlarda nasıl geri oturacağını bilmez ve ayakta kalıp ağlaması bu yüzdendir.

Siz ne yapın? Dizlerini bükerek yavaşça oturmayı ona gösterin. Tutunduğu eşya sağlam olsun ve devrilmesin.

Emekleme

Birçok bebek elleri ve dizleri üstünde emekler. Ama DSÖ’nün çalışmasında emekleme, aşamalar içinde sabit bir yerde durmadı. Bazı bebekler önce emekleyip sonra ayağa kalktı, bazıları ise önce kalkıp sonra emekledi. Her 100 bebekten 4’ü ise hiç emeklemedi; popo üstü kayarak ya da karın üstü sürünerek yer değiştirdi.

Eşyalara tutunarak yürüme (sıralama)

Bebek tutunarak ayakta durmayı öğrenince, eşyalara tutunarak yan yan yürümeye başlar ve buna sıralama denir. CDC’ye göre 1 yaşına gelen bebeklerin çoğu tutunarak ayağa kalkar ve eşyalara tutunarak yürür. Sağlık Bakanlığı’nın aile hekimi formunda da bu iş 11–13 ay sütununda yer alıyor.

Bir an desteksiz durma

Dengesi geliştikçe bebek tutunduğu yeri bir anlığına bırakır. ABD’deki çocuk doktorları birliğine göre bebek, düşecek gibi olunca yeniden tutunur. Bu kısa anlar, ilk adımların yaklaştığını gösterir.

İlk adımlar ve tek başına yürüme

DSÖ’nün çalışmasında bebeklerin yarısı 12 aylıkken tek başına yürüyordu. CDC’ye göre 15 aylık bebeklerin çoğu kendi başına birkaç adım atar. 18 aya gelince çoğu çocuk hiçbir yere tutunmadan yürür.

İlk adımlar genellikle titrek olur, çünkü yeni yürüyen çocuk bacaklarını açarak yürür ve dengesini korumak için kollarını öne uzatır. Nemours KidsHealth’e göre ilk adımlardan yaklaşık 6 ay sonra yürüyüş oturur: çocuk kollarını yanında tutmaya başlar ve ayaklarını daha yakın basar.

Bebekler her aşamayı aynı sırayla mı geçer?

Çoğu bebek aynı sırayı izler, ama hepsi değil. DSÖ’nün çalışmasında beş basamak her 10 bebekten 9’unda aynı sırayla geldi: desteksiz oturma, destekle ayakta durma, tutunarak yürüme, desteksiz durma ve tek başına yürüme.

Emekleme ise bu sıranın içinde yer değiştirdi, geri kalan bebeklerde de sıra biraz farklıydı. DSÖ’ye göre bu farklar, sağlıklı bebekler arasında görülen olağan farklardır.

Kısacası: Bebeğiniz bir basamağı atladıysa ya da sırayı biraz değiştirdiyse, bu tek başına bir sorun değil. Önemli olan, zaman içinde ilerlemeye devam etmesi.

Kaynaklar yaşları neden farklı veriyor?

Türkçe sayfalarda aynı aşama için farklı yaşlar görmeniz olağan, çünkü kaynaklar farklı şeyleri ölçüyor. DSÖ, bebeklerin yarısının bir işi yaptığı yaşı ve normal aralığı veriyor. CDC ise 2022’de listesini yenileyip her beceriyi, çocukların en az yüzde 75’inin o yaşa kadar yaptığı yaşa yazdı.

Şu tablo, CDC’nin listesi ile Sağlık Bakanlığı’nın gelişim formunu yan yana koyuyor:

Yaklaşık yaş	CDC: çoğu çocuk bu yaşa kadar	Sağlık Bakanlığı formu
9 ay (Bakanlık: 8–10 ay)	Desteksiz oturur ve yattığı yerden kendi başına oturur.	Desteksiz oturur.
12 ay (Bakanlık: 11–13 ay)	Tutunarak ayağa kalkar ve eşyalara tutunarak yürür.	Tutunarak kalkar, bir an tutunmadan durur, tutunarak adımlar.
15 ay (Bakanlık: 14–16 ay)	Kendi başına birkaç adım atar.	Yardımsız yürür.
18 ay (Bakanlık: 17–19 ay)	Hiçbir yere tutunmadan yürür, koltuğa yardımsız çıkıp iner.	Topa tekme vurur.
24 ay (Bakanlık: 20–24 ay)	Koşar, topa tekme atar, birkaç basamağı yürüyerek çıkar.	Merdivenleri tutunarak çıkar.

İki kaynak birbirine yakın, ama birebir aynı değil. CDC’nin yaşları biraz daha geç, çünkü CDC “çoğu çocuğun” yaptığı yaşı veriyor. Bakanlığın formunda ise önemli bir not var: Çocuk bir sütundaki yaşı henüz bitirmediyse, bir önceki sütundaki işleri yapıyor olmalıdır.

Yürüdükten sonra hangi aşamalar gelir?

Yürüme bir son değil, yeni bir başlangıç. Sağlık Bakanlığı’nın fiziksel aktivite rehberine göre yürümeye başlayan çocuk önce tüm dikkatini adımlarına verir. Yürümek kolaylaştıkça dikkati çevresine kayar ve bu dönemde çocuk çömelmeyi, elinde bir şeyle yürümeyi ve eşyaları kutuya koymayı öğrenir.

Sonraki aylarda beceriler hızla artar:

• 18 ay civarı: CDC’ye göre çoğu çocuk koltuğa yardımsız çıkıp iner.
• 2 yaş civarı: CDC’ye göre çoğu çocuk koşar, topa tekme atar ve birkaç basamağı yürüyerek çıkar. Nemours KidsHealth da benzer bir tablo çiziyor.
• 2–3 yaş: Bakanlığın rehberine göre çocuk ileri geri yürür, iki ayağıyla birden sıçrar ve destekle merdiven iner.

Bir aşamada takılırsa ne yapmalısınız?

Önce sakin olun, çünkü yukarıdaki aralıklar geniş ve bebeklerin çoğu bu aralığın içinde ilerliyor. DSÖ de tek bir güne değil, bebeğin zaman içinde nasıl ilerlediğine bakmayı öneriyor.

Yine de şu durumlarda çocuk doktorunuza danışın:

• Bebeğiniz 9 aylık oldu ama desteksiz oturamıyor.
• 18 aylık oldu ama hâlâ hiçbir yere tutunmadan yürümüyor.
• Önceden yaptığı bir işi artık yapamıyor.
• İçinize sinmeyen başka bir durum var.

CDC’nin bu durumlar için önerisi açık: Beklemeyin, doktorunuzla konuşun ve bir gelişim taraması isteyin. Bu işaretler bir tanı değildir, yalnızca bir uzmanın bakmasının iyi olacağını gösterir.