Yürüme gecikmesinde hangi durumlarda doktora gidilmeli?

Bebek yürümüyor, ne zaman doktora gitmeli? Kısa cevap: 18 aylık olduğu halde tek başına birkaç adım atmıyorsa çocuk doktorunuza gösterin. Bebek önce yaptığı bir şeyi artık yapmıyorsa, yaşı kaç olursa olsun hemen doktora gidin. Bunun dışında yürüme yaşı çok geniş bir aralıkta değişir. Dünya Sağlık Örgütü beş ülkede bir çalışma yapmış. Bu çalışmada sağlıklı bebeklerin 100’de 98’i, 8,2 ay ile 17,6 ay arasında yürümüş.

Yürüme gecikmesi ne demek?

Komşunun bebeği 10 ayda yürürken sizinki 14 ayda hâlâ tutunarak geziyorsa kaygı duymanız çok doğal. Ama bu tek başına bir gecikme değildir.

Dünya Sağlık Örgütü; Gana, Hindistan, Norveç, Umman ve ABD’de 816 sağlıklı bebeği yakından izlemiş. Yaş aralığı en geniş olan beceri, tek başına yürüme çıkmış. Yani yürüme yaşı, oturma gibi başka işlere göre bebekten bebeğe çok daha fazla değişiyor. Çalışmayı yapanlara göre bu aralık, sağlıklı bebekler arasındaki olağan farkı gösteriyor. Bir bebek bu aralığın sonuna geldiyse, ona daha yakından bakmak gerekir.

Bu yüzden “gecikme” sözünü bir yaş sınırı gibi değil, “doktora sorma zamanı” gibi düşünün. Bebeğin hangi ay yürüyecek olduğunu kimse kesin bilemez. Ama hangi durumda bir doktorun bakması gerektiği bellidir.

Bebek yürümüyor, ne zaman doktora gitmeli?

ABD’nin halk sağlığı kurumu CDC, gelişim adımlarını “çocukların en az 4’te 3’ünün bu yaşa kadar yaptığı şeyler” diye tanımlıyor. Bu tablo, o adımları ve çocuk sağlığı rehberlerinin ne dediğini bir araya getiriyor:

Bebeğin durumu	Ne yapmalı?
12 aylık, yürümüyor ama tutunarak kalkıyor ve geziyor	Normal aralıkta. Olağan kontrolde konuşun.
15 aylık, tek başına birkaç adım bile atmıyor	Çocuk doktorunuzla konuşun.
18 aylık, tutunmadan yürümüyor	Mutlaka çocuk doktorunuza gösterin.
Yaşı ne olursa olsun, önce yaptığı bir işi artık yapmıyor	Beklemeden, hemen doktora gidin.

CDC’ye göre çoğu bebek 15 aylıkken tek başına birkaç adım atar. 18 aylıkken de bir yere tutunmadan yürür. İngiltere’de NHS’e bağlı bir çocuk sağlığı sitesi de 18 ayda birkaç adım bile atmayan çocuğun doktora gitmesini öneriyor.

Erken doğan bebekte yaşı nasıl sayarsınız? Amerikan çocuk doktorları birliğine göre bu bebeklerde 2 yaşına kadar düzeltilmiş yaş kullanılır. Bebeğin yaşından, kaç hafta erken doğduğunu düşersiniz. Örneğin 2 ay erken doğan 14 aylık bir bebeğe, yürüme için 12 aylık bebek gibi bakılır.

Yürüme dışında hangi işaretler önemli?

Bazen yürüme yaşından çok, bebeğin genel hareketi ipucu verir. Amerikan çocuk doktorları birliği ve aynı NHS rehberi şu durumları sayıyor:

• Beceri kaybı: Önce yaptığı bir şeyi artık yapmıyor. NHS sitesi bunu en kaygı verici işaret sayıyor ve hemen yardım almayı öneriyor.
• Tek taraf farkı: Bir yanı öbür yanından farklı oynuyor ya da daha güçsüz görünüyor.
• Kaslar: Kasları çok sert ya da bez bebek gibi çok gevşek.
• Yeni beceri yok: Uzun süredir yeni bir şey öğrenmiyor.
• Denge: Yürümeye başlayalı 6 ay olduğu halde hâlâ çok dengesiz ve düzelmiyor. Ya da iyi yürürken birden dengesiz olmuş.
• Garip yürüyüş: Dengede durmakta zorlanıyor ya da yürüyüşü size tuhaf görünüyor.
• İstemsiz hareket: Kolunda ya da bacağında tekrar eden seğirme, titreme ya da kıvranma var.

Bunlardan biri varsa, bebek yürüyor olsa bile çocuk doktoruna danışın.

İlk olarak hangi doktora gitmeli?

İlk adres çocuk doktoru ya da aile hekimidir. Türkiye’de bebekler aile sağlığı merkezinde düzenli izlenir. Sağlık Bakanlığı’na göre bebek ilk yılında en az 9 kez, 6 yaşına kadar toplam 16 kez izleme çağrılır. Bu izlemler, kaygınızı anlatmak için iyi bir fırsattır. Ama izlem gününü beklemek zorunda değilsiniz, kaygınız varsa randevu alın.

Doktor gerekirse sizi bir çocuk nöroloji uzmanına ya da fizik tedaviye gönderir. Hangi uzmana gideceğinizi tek başınıza seçmek yerine, önce çocuk doktoruyla konuşun.

Doktor muayenede neye bakar?

Amerikan çocuk doktorları birliğine göre 18 ay kontrolünde doktor çocuğun boyuna, kilosuna ve gelişimine bakar. Sizin sorunuzu da dinler. Sizden kısa bir gelişim anketi de ister. Bu anket, iki şeyi anlamaya yarar. Çocuğa daha ayrıntılı bakmak gerekiyor mu? Fizik tedavi gibi erken bir destek iyi gelir mi?

Doktor ayrıca bebeğin kaslarına ve nasıl hareket ettiğine bakar. Bir de aile hekimleri için yazılmış bir ABD makalesi var. Ona göre 18 ayda yürümeyen bir çocukta doktor kan tahlili ve nöroloji uzmanına sevk düşünür. Beceri kaybı olan çocuk ise daha hızlı uzmana gitmeli. Amerikan çocuk doktorları birliğinin bir raporu da tahlil sürerken erken desteğe de başlamayı öneriyor. Yani “önce sonuç çıksın” diye zaman kaybedilmez.

Bunlar teşhis değil, olası adımlardır. Neyin gerektiğine bebeğe bakan doktor karar verir.

Doktora gitmeden önce ne hazırlamak gerekir?

Amerikan çocuk doktorları birliği, anne babanın gözlemini muayenenin önemli bir parçası sayıyor. Kaygınızı not almanızı da öneriyor. Yanınıza şunları alın:

• Bebeğin oturduğu, emeklediği, tutunarak kalktığı aylar. Tam emin değilseniz tahmini ay da olur.
• Sizi kaygıya düşüren durumu ne zamandır gördüğünüz.
• Evde nasıl hareket ettiğini gösteren kısa bir telefon videosu. Bebekler muayene odasında çoğu zaman evdeki gibi davranmaz.
• Bebeğin erken doğup doğmadığı ve ailede geç yürüyen biri olup olmadığı.
• Sormak istediğiniz soruların kısa bir listesi.

Bu hazırlık, kısa bir muayenede doktorun bebeği daha iyi tanımasına yardım eder. Sonuç ne olursa olsun, erken sormak hiçbir zaman yanlış değildir.