Yürüteç zararlı mı? Araştırmalar ve çocuk doktorları ne diyor?

Yürüteç zararlı mı? Çocuk doktorlarının cevabı açık: yürüteç kullanmayın. ABD’deki çocuk doktorları birliği, tekerlekli yürüteç satışının yasak olmasını istiyor. Asıl sorun kazalardır, özellikle merdivenden düşme. Üstelik yürüteç, bebeğin daha erken yürümesini de sağlamıyor.

Yürüteç zararlı mı, çocuk doktorları ne diyor?

Yürüteci çoğumuz ya kendimiz kullandık ya da annemizden duyduk. “Biz de yürüteçte büyüdük” sözü de çok tanıdık. Bu yüzden “zararlı” sözü size tuhaf gelebilir.

Çocuk doktorları birliğinin anne babalar için yazdığı sayfaya göre yürüteç, her yıl binlerce bebeği hastaneye düşürüyor. Aynı sayfaya göre yürüteç bebeğe bir yarar sağlamıyor, hatta yürümeyi geç bırakabilir. Birlik bu yüzden tekerlekli yürüteç yapımını ve satışını yasaklamak istiyor.

Türkiye’de yürüteçler hâlâ satılıyor. Ama bir ürünün satılıyor olması, bebek için güvenli olduğu anlamına gelmiyor.

Kaynak	Ne diyor?
ABD’deki çocuk doktorları birliği	Yürüteç yarar sağlamaz, satışı yasak olmalı.
Kanada Sağlık Bakanlığı	2004’ten beri ülkede yasak.
ABD’de acil servis kayıtları	25 yılda 230 binden fazla bebek yaralanmış.
Türkiye’de bir çalışma	Yürüteç kullanan çocuklar daha çok kaza geçirmiş.

Yürüteçle en sık hangi kazalar olur?

En büyük tehlike merdivendir. ABD’de 1990–2014 yılları arasında acil servis kayıtlarına bakan bir çalışma, yürüteç yüzünden 230 binden fazla bebeğin yara aldığını tahmin ediyor. Bu bebeklerin hepsi 15 aydan küçüktü.

Aynı çalışmada öne çıkanlar şunlar:

• Her 10 bebekten 9’unda yara baş ya da boyundaydı.
• Her 4 bebekten 3’ü yürüteçle merdivenden düşmüştü.
• Hastaneye yatırılan bebeklerin üçte birinden fazlasında kafatası kırığı vardı.

Yürüteç bebeği yükseltir ve hızlandırır. Çocuk doktorları birliğine göre yürüteçte bir bebek 1 saniyede 1 metreye yakın yol alabilir. Böylece normalde eli yetmeyen yerlere ulaşır. Ocaktaki tencerenin sapı, masadaki sıcak çay, ilaç ve temizlik malzemesi birden bebeğin eline yakın olur. Birlik ayrıca yanık, zehirlenme ve havuzda ya da küvette boğulma riskini de sayıyor.

Türkiye’den de benzer bir sonuç var. 193 çocuğun yer aldığı bir çalışmada çocukların yarısından çoğu yürüteç kullanmıştı. Anne babaların en sık nedeni “bebeği oyalamak”tı. Yürüteç kullanan çocuklar, kullanmayan çocuklara göre daha çok kaza geçirmişti.

Yürüteç yürümeyi geciktirir mi?

Bu konuda çalışmalar aynı şeyi söylemiyor ve bunu açıkça söylemek istiyoruz.

Çocuk doktorları birliği, yürütecin yürümeyi geç bırakabildiğini yazıyor. İran’da yazılan ve 9 çalışmayı bir araya getiren bir derlemeye göre ise tablo karışık. Bazı çalışmalarda yürüteç kullanan bebekler emeklemeye, desteksiz durmaya ve yürümeye daha geç başlamış. Bunlardan birinde yürüteçte geçen süre arttıkça gecikme de artmış. Başka çalışmalar ise bir fark bulmamış. Derlemeyi yazanlara göre eldeki kanıt hem yetersiz hem de çelişkili.

Türkiye’de yapılan çalışmada ise yürüteç kullanan ve kullanmayan çocuklar benzer yaşlarda yürümüş, yani yürüteç yürümeyi hızlandırmamış. Aynı çalışmada yürüme bozukluğu yürüteç kullanan çocuklarda daha sık görülmüş.

Kısacası: Yürütecin yürümeye etkisi tartışmalı, ama yürümeyi öne çektiğini gösteren bir kanıt yok. Kaza tehlikesi ise açık. Bu yüzden “yürümeye yardım eder” diye yürüteç almanıza gerek yok.

Yürüteç yasak mı?

Kanada’da evet. Kanada Sağlık Bakanlığı, yürütecin 2004’ten beri ülkede yasak olduğunu yazıyor. Nedeni de açık: Yürüteçte bebek, normalde eli yetmeyen yerlere ulaşıyor ve merdivenden düşebilir. Bakanlığa göre bu düşmeler yaraya, hatta ölüme yol açabilir.

ABD’de yasak yok, ama 2010’da yürüteç için zorunlu bir güvenlik kuralı getirildi. Acil servis kayıtlarına göre bu kuraldan sonraki 4 yılda kazalar, önceki 4 yıla göre yaklaşık yüzde 23 azaldı. Yine de çalışmayı yapanlara göre yürüteç, önlenmesi kolay bir kaza nedeni olmayı sürdürüyor ve onlar da yasağı destekliyor.

“Ben başındayken kullanırsam olur mu?”

Bu en sık duyduğumuz soru. Çocuk doktorları birliğinin cevabı şaşırtıcı: Yürüteç kazaları çoğu zaman bir büyük bebeğin yanındayken oluyor. Bebek o kadar hızlı gidiyor ki, siz fark edip uzanana kadar merdivenin başına ya da ocağın önüne varmış oluyor.

Yani dikkatli bir anne olmanız tehlikeyi ortadan kaldırmıyor. Sorun sizin dikkatiniz değil, yürütecin kendisi.

Evde zaten bir yürüteç varsa kendinizi suçlamayın. Bunu bilmeyen çok aile var. Bundan sonra kullanmayı bırakmanız yeterli.

Yürüteç yerine ne yapılabilir?

Anneler yürüteci çoğu zaman bebeği birkaç dakika güvenle oyalamak için kullanıyor. Bu çok anlaşılır bir ihtiyaç. Çocuk doktorları birliği bunun için daha güvenli yollar sayıyor:

• Tekerleksiz oyun istasyonu: Bebek içinde döner, zıplar ama bir yere gidemez.
• Oyun parkı: Siz kısa bir iş yaparken bebek içinde güvenle oynar.
• Mama sandalyesi: Biraz daha büyük bebek, siz yemek yaparken yanınızda oturur.

Yürümeyi desteklemek içinse en iyi yer yerdir. Bebeğiniz halıda dönsün, emeklesin, sağlam bir koltuğa tutunarak kalksın. Tutunduğu eşya devrilmesin ve sivri köşesi olmasın. İterek yürünen ilk adım arabası ise yürüteçten farklı bir oyuncaktır. Onları ayrı bir yazıda ele alıyoruz.

Bebeğin yürümesi için bir kaygınız varsa çocuk doktorunuza danışın. Yürüteç bunun çözümü değil.